Het Japanse zwaard

IMG1_2569

Het Japanse zwaard is een van de meest complexe smeedstukken die er voor een smid bestaan. Alles wat de smid aan werk verricht is na polijsting in het metaal af te lezen aan zichtbare metallurgische structuren en/of structuurveranderingen.
In de volgende tekst proberen we een globaal beeld te scheppen hoe een Jappans zwaard wordt geconstrueerd en wat de unieke eigenschappen zijn. Een exacte studie van het Japanse zwaard kan een leven lang duren.

Staalbereiding of Voorbereidend smeden
Het vouwen van het staal
Het samenvoegen van het staal
Het smeden van de grondvorm
Het harden
De afwerking van het zwaard
Staalbereiding of Voorbereidend smeden
Als het staal als brokken uit de smeltoven (Tatara) komt, is het koolstofpercentage in de diverse delen ongelijk. Koolstof in het juiste percentage maakt dat het staal hardbaar wordt. Daarom wordt het staal geselecteerd op de koolstofverhouding, de delen met een hoger koolstofpercentage (Kawagane, mantelstaal) zullen uiteindelijk gebruikt gaan worden voor de mantel van het zwaard. De stukken met een lager koolstofpercentage (Shingane, zacht staal) worden als een zachtere kern in de mantel gesmeed.

Het vouwen van het staal
De afzonderlijke blokjes worden vervolgens eerst een aantal keer doorgesmeed en gevouwen om het slak (de vervuiling) eruit te smeden en het juiste, regelmatige koolstofpercentage te verkrijgen. Door het vouwen en telkens weer dichtvuurlassen (wat rond het smeltpunt van het staal gebeurd) gaat er veel materiaal verloren (éenderde deel).

Het samenvoegen van het staal
Voor 1 zwaard zijn dus diverse blokken staal nodig. Minimaal twee (waarbij de mantel (Kawagane) om de kern (Shingane) wordt heengesmeed), zoals in het voorbeeld boven, maar sommige smeden stellen zwaarden samen uit wel zes verschillende delen. Met allen hun eigen taaie en/of hardbare eigenschappen. Het doel hiervan is dat het uiteindelijke zwaard beter een klap of inslag kan weerstaan. Een zwaard met een stugge (harde) mantel en een flexibele kern kan immers een klap veel beter dempen, waardoor het minder snel breekt dan een zwaard wat is gesmeed uit een homogeen hard staal. En door de zachtere (flexibeler) kern heeft het een schokdempende functie.

Bij de complexere constructies worden er bijvoorbeeld zijlamellen toegevoegd, waardoor het zwaard ook zijwaarts meer kan verduren.

Het smeden van de grondvorm (Sunobe)
Wanneer alle blokken zijn samengevoegd en versmeed tot een geheel, wordt dit verder uitgesmeed tot de grondvorm (Sunobe) van het Japanse zwaard. De grondvorm (Sunobe) ligt maar ongeveer 10% verwijderd van de uiteindelijke vorm van het zwaard. Deze ontstaat dus niet door vijlen of slijpen, maar wordt er handmatig ingesmeed.

Hier is grote precisie en aandacht vereist.

De constructie van de punt (Boshi) neemt veel tijd in besleg, de smid kan hier echt laten zien waar hij toe in staat is. De punt (Boshi) wordt zo gesmeed dat de patronen van de lagen verschillend staal en de grein die ontstaan is bij het vouwen (Hada) met de punt meeloopt.

Bij het vergelijken van historische zwaarden kun je ook zien dat per verschillende geschiedkundige periode de vorm en de maat van de punt (Boshi) verschillen. De verschillende scholen hadden hierin hun eigen stijlvorm.

Na het smeden van de punt (Boshi) komen de zijfacetten. Door deze te smeden (een kant wordt dunner gesmeed) krijgt het zwaard een hele lichte kromming. De uiteindelijke (veel duidelijkere) kromming wordt niet door middel van smeden, maar door harding aangebracht.

Tijdens het smeden van de grondvorm (Sunobe) wordt een speciale hamertechniek gebruikt, waarbij het staal letterlijk wordt schoongesmeed. Dit is essentieel om een zuiver en hoogwaardig staal te creeëren.

Daarna wordt het gat voor de heftpen geslagen (Mekugi-ana).

Als de grondvorm (Sunobe) er eenmaal is, wordt de smeedhuid van het staal verwijderd en de facetten worden er verder ingezet met een vijl en het trekmes (Sen).

Het harden (Yaki-iri)
Eerst wordt er een laag klei aangebracht om het patroon van de hardingslijn (Hamon) te helpen ontstaan. Wanneer de klei is gedroogd, wordt het smeedvuur opgestookt met kooltjes die zijn geselecteerd op maat. Kleine kooltjes branden namelijk sneller en geven veel hitte, waardoor er snel en regelmatig kan worden verwarmd. De snede wordt 80 tot 100ºC warmer verhit dan de rug. Tijdens het harden is de snede dus al hard terwijl de rug nog aan het afkoelen is.Op dat moment trekt het zwaard krom. De snede wordt hierdoor “opgerekt” en komt onder spanning waardoor deze nog harder wordt.

Tijdens dit proces, waarbij alle onderlinge spanning in het metaal komt, komt het zwaard als het ware ‘tot leven’.

Na de harding wordt de klei verwijderd en het zwaard schoongemaakt om te kijken of het zonder scheuren door de harding is gekomen.

Eén tot twee van de drie zwaarden doorstaat de harding (Yaki-iri) niet!

De afwerking van het zwaard
Uiteindelijk wordt het zwaard gepolijst. Het polijsten is een aparte discipline, waar specialisten voor worden ingeroepen. Het polijsten gebeurt met speciale stenen die de structuren van het vouwen (Hada) en het harden (Hamon) zichtbaar maken.

De rug, punt, het blad en de hardingslijn (Hamon) worden op elk afzonderlijke wijze gepolijst om de breking van het licht tot het uiterste te beïnvloeden en het zwaard zijn eigen karakter tot uiting te brengen. Elk vlak en elke lijn worden zo door de aparte behandeling extra benadrukt.

Na polijsting is de hardingslijn (Hamon) zeer goed zichtbaar. Deze lijn is de overgangszone van de hardere delen van de snede (Yakiba) naar de zachtere delen van flank en rug. De temperatuur en duur van verhitting bepaaalt de structuur van de overgangszone.

In principe is de hardingslijn (Hamon) wittig, bijna wolkerig, en bestaat uit (witte) deeltjes in verschillende maten en vormen, uiteenlopend van een witte mist, tot puntjes of zelfs bliksemschichtjes. Deze verschillende structuren worden nie, nioi, ko-nie of ara-nie genoemd.

Daarnaast onderscheiden zich nog een aantal andere structuren als ‘Ashi’ en ‘Utsuri’ enzovoort. Het zou ons doel voorbijstreven hier al te diep op in te gaan, de bestaande literatuur op dit gebied, biedt hierover zeer goede informatie.

Het vervaardigen van heft, schede en zwaardsieraden gebeurt in traditie door afzonderlijke vakmensen.

(Bron)

IMG1_2569

Comments are closed.